Kolej, czyli niezwykle ważna część historii kościerskiego regionu

Kolej od XIX wieku miała ogromny wpływ na gospodarkę wielu krajów oraz życie zwykłych ludzi. Nie inaczej było w przypadku naszego regionu. Pierwsze linie kolejowe pojawiła się na kościerskiej ziemi już w drugiej połowie XIX stulecia. Przez ponad sto lat siatka połączeń szybko się rozwinęła przyczyniając się do rozwoju gospodarczego całego regionu, a także i kraju.

We współczesnym świecie, pomimo szybkiego wzrostu liczby samochodów, a także coraz bardziej ogólnodostępnych linii lotniczych, kolej nadal odgrywa znaczącą rolę w codziennym życiu mieszkańców praktycznie każdego zakątka świata. Tak było od momentu, gdy ten cud techniki został wynaleziony. Warto przypomnieć, że po raz pierwszy w historii, pociąg odbył swoją podróż w roku 1825 roku. Pierwszą trasą, którą pokonał, był odcinek Stockton-Darlington.

Na Pomorzu kolej pojawiła się w pierwszych latach II połowy XIX wieku. Jako pierwszą uruchomiono linię Krzyż – Piła – Bydgoszcz, a nieco później wybudowano linię kolejową wzdłuż Wisły przez Tczew do Gdańska. W latach osiemdziesiątych XIX wieku pruski parlament podjął decyzję, która miała odegrać ogromną rolę w życiu mieszkańców kościerskiego, a było nią zatwierdzenie budowy nowej linii kolejowej, która przebiegała przez Kościerzynę.

Siatka linii kolejowych na kościerskiej ziemi

- Za oficjalną datę dotarcia kolei do Kościerzyny uznaje się 1 listopada 1885 roku. W tym czasie najprawdopodobniej została wybudowana pierwsza parowozownia zwrotna. Jeśli chodzi o gmach dworca, to powstał on prawdopodobnie ok. 1890 roku – wyjaśnia dr Krzysztof Jażdżewski, dyrektor Muzeum Ziemi Kościerskiej w Kościerzynie.

Obiekt głównego gmachu dworca kolejowego miał szerokość 11 metrów, a jego długość wynosiła 22 metry. Około roku 1911 rozpoczęła się przebudowa wspomnianego obiektu. Wówczas pojawiły się pomieszczenia gastronomiczne, a także zadaszenie przy wyjściu na perony.

Trzeba jednak wspomnieć, że już pod koniec XIX wieku stolica powiatu kościerskiego uzyskała dogodne połączenia z okolicznymi miastami. Natomiast na początku XX stulecia oddano do użytku odcinek łączący Kościerzynę z Lipuszem, a następnie z Bytowem oraz Chojnicami. Jak podkreślają znawcy tematu, rozbudowa połączeń kolejowych zdecydowanie wpłynęło na ożywienie gospodarcze kościerskiego regionu.

Jeszcze przed wybuchem I wojny światowej Niemcy opracowali projekty rozbudowy linii kolejowej Czersk-Liniewo-Stara Piła-Kokoszki-Gdańsk. W tym samym okresie trwały również prace przy linii Czersk-Bąk-Konarzyny-Stara Kiszewa. Jeśli chodzi o szybkość pokonywania określonych tras, to warto w tym miejscu przytoczyć dane z tego zakresu. Według nich, prędkość z jaką pociąg pokonywał odcinek ze Skarszew do Bytowa wynosiła dokładnie 184 minuty.

Magistrala kolejowa – sztandarowa inwestycja dwudziestolecia międzywojennego

Niezwykle ważnym przedsięwzięciem, nie tylko dla kościerskiego regionu, Pomorza, ale dla całego kraju, była jedna z największych inwestycji II Rzeczpospolitej, mianowicie budowa magistrali kolejowej. Łączyła ona Śląsk z Gdynią, a dokładniej z portem, wybudowanym w tym mieście.

Inwestycja była realizowana w latach 1928-1933 przez PKP, a później przez spółkę Francusko - Polskie Towarzystwo Kolejowe.

- Dla północnego odcinka Bydgoszcz – Gdynia prace projektowe wykonała Dyrekcja Budowy podległa bezpośrednio Ministerstwu Komunikacji. Ze względów oszczędnościowych roboty budowlane realizowano etapami oraz wykorzystywano już istniejące linie  – dodaje dr Krzysztof Jażdżewski..

Oficjalne połączenie Kościerzyny z Gdynią i Bydgoszczą drogą kolejową oraz uruchomienie pociągów na całej długości linii Bydgoszcz – Gdynia nastąpiło 9 listopada 1930 roku.

W powojennej rzeczywistości

Po zakończeniu II wojny światowej nie doszło do radykalnej zmiany układu sieci kolejowej na Pomorzu, a tym samym w kościerskim regionie. Zgodnie z polityką nowych władz państwowych, budowa nowych odcinków kolejowych skupiła się przede wszystkim w południowo-wschodniej części Polski. Powodem takich decyzji był fakt, że w tym właśnie regionie sieć kolejowa była zdecydowanie mniejsza aniżeli w przypadku innych regionów naszego kraju. Największe obłożenie pasażerskie miały pociągi kursujące na linii Kościerzyna – Gdynia, ponieważ korzystały z niej przede wszystkim osoby, które dojeżdżały do pracy w gdyńskim porcie oraz stoczni.

Do powojennej historii kościerskiego kolejnictwa przeszedł dzień 15 czerwca 1969 roku. Niestety był on bardzo tragiczny. Tego dnia doszło do wypadku na odcinku Skorzewo – Kościerzyna. W godzinach popołudniowych zderzyły się tam dwa pociągi – towarowy jadący z Kościerzyny oraz pasażerski jadący z kierunku Skorzewa. Wówczas zginęło siedem osób, a 17 odniosło ciężkie lub lekkie rany.

Pod koniec lat 60. XX wieku kierownictwo Zakładów Porcelany Stołowej Lubiana wyszło z inicjatywą budowy nowego przystanku kolejowego w północno-zachodniej części Kościerzyny dla mieszkańców osiedla im. Tomasza Rogali oraz osiedla M. Skłodowskiej-Curie. Projekt ten jednak nigdy nie doczekał się realizacji. Warto też dodać, że wspomniany wcześniej tragiczny wypadek, nie był jedynym dramatycznym wydarzeniem w historii kościerskiej kolei. W czerwcu 1998 roku w wyniku gwałtownej ulewy połączonej z gradobiciem, która przeszła nad Kościerzyną, doszło do powodzi. Fala powodziowa zalała tereny dworca kolejowego oraz cześć torów na linii Kościerzyna – Gdynia. Woda w niektórych miejscach sięgała około pół metra. Zalane zostały również budynki centrali telefonicznej, nastawni oraz budynku stacyjnego. Pod koniec XX wieku i na początku XXI wieku doszło do likwidacji kilku połączeń z Kościerzyny, czego przykładem może być linia Kościerzyna – Pszczółki. O zmianach jakie zachodzą w ostatnich latach na kolei świadczy również fakt, że pociągi zostały zastąpione przez szynobusy.

Tutaj poznasz historię kolejnictwa

Niezwykle ważną rolę w krzewieniu historii kolei odgrywa Kościerskie Muzeum Kolejnictwa. Działa ono od początku lat 90. minionego wieku i jest jedną z najchętniej odwiedzanych placówek w tej części Kaszub. Z pewnością przyczynił się do tego projekt -  "Pomorskiej kolei skarbnica - rewitalizacja zabytkowych obiektów Zespołu Parowozowni w Kościerzynie". Został on zrealizowany w partnerstwie z gminą miejską Kościerzyna i Zarządem Głównym Polskiego Czerwonego Krzyża w Warszawie, przy współpracy z PKP Nieruchomości Oddział w Gdańsku oraz pomorskim wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Pomysłodawcom udało się zdobyć dofinansowanie z funduszy unijnych w wysokości ponad 1,4 mln zł. Dzięki tym środkom wyremontowano dwa zabytkowe obiekty - halę parowozowni wraz z przybudówkami oraz budynek administracyjny. Stworzono również nowoczesną ekspozycję, na którą składają się dwie makiety.

Pierwsza z nich o powierzchni powyżej 12 m kw. przedstawia kościerską stację kolejową. Warto dodać, że jest to wizualizacja pokazująca to miejsce w II połowie XX w. wraz z parowozownią, dworcem i pozostałą infrastrukturą. Historyczne zabudowania zostały odtworzone z zachowaniem detali i rzeczywistych proporcji.

Na drugiej makiecie pokazana została natomiast zasada działania kolei magnetycznej, co jest niewątpliwą ciekawostką nie tylko dla miłośników kolejnictwa, ale też pasjonatów fizyki.

W muzeum można też zapoznać się z bogatą historią kolejnictwa. Umożliwiają to infokioski, telewizory, ekrany dotykowe, czy też projektory.

Fot. Zdjęcia pochodzą ze Zbiorów Muzeum Ziemi Kościerskiej

Autor składa podziękowania dr Krzysztofowi Jażdżewskiemu, dyrektorowi Muzeum Ziemi Kościerskiej za udostępnienie materiałów, które wykorzystano w przygotowaniu niniejszego artykułu