W czasie zaborów sport na ziemi kościerskiej kształtował tożsamość narodową

Zamknięte hale sportowe, zawieszone rozgrywki piłkarskie, puste siłownie i kluby fitness – tak wygląda obraz sportu w dobie pandemii koronawirusa. A to właśnie sport jest jednym z głównych czynników, który ma wpływ na nasze samopoczucie, poziom adrenaliny i emocje. Covid-19 skutecznie je wyeliminował, a przynajmniej w dużym stopniu ograniczył. Postanowiliśmy w kilku artykułach przypomnieć naszym Czytelnikom historię tej dziedziny życia społecznego w naszym regionie. Także przez pryzmat trudnego czasu, jakim był okres zaborów oraz dwudziestolecia międzywojennego.

Historia ruchu sportowego w kościerskim regionie jest bardzo bogata, a co najważniejsze, stanowiła też ważny element kształtowania tożsamości narodowej. Sięga połowy XIX stulecia, kiedy to na fali ogólnoeuropejskich tendencji ożywiania ducha obywatelskiego i upowszechniania aktywności ruchowej, do naszego miasta zaczynały docierać nowinki sportowe. W niedługim czasie stawały się podstawą działań kościerskich grup i organizacji sportowych.

Jedną z pierwszych takich organizacji, które powstały w kościerskim regionie było Bractwo Kurkowe. Co ciekawe, skupiało ono wokół siebie miłośników oraz sympatyków strzelectwa, którzy regularnie oddawali się swojej pasji, a miejscem ich spotkań była dzisiejsza, kościerska „Strzelnica”.

Sport w polsko-niemieckim wydaniu

W drugiej połowie XIX w., w Kościerzynie rozpoczęła swoją działalność organizacja o nazwie „Turn und Sportsverein”. Jak się można domyślać, zyskała ona swoją popularność głównie wśród przedstawicieli ludności niemieckiej, a główną sferą aktywności jej członków była gimnastyka. Działalność ta stała się następnie podstawą do budowy infrastruktury sportowej w postaci boisk i sal gimnastycznych powstających przy szkołach. Dodajmy, że gimnastykę uprawiano wówczas nie tylko w szkołach. Odgrywała ona niezwykle ważną rolę w działaniach stowarzyszeń sportowych oraz organizacji mundurowych takich jak policja, wojsko czy też straż pożarna. Z biegiem lat, coraz większą popularność zyskiwały inne dyscypliny sportowe takie jak: piłka nożna, lekkoatletyka, tenis, szermierka, jazda na łyżwach oraz zajęcia turystyczno-rekreacyjne, a nawet kolarstwo. O tym, jak istotne znaczenie miała aktywność fizyczna na początku XX wieku, świadczą m.in. ogłoszenia. Z programu letniego festynu organizowanego w Kościerzynie przez „Männer Turnverein Berent” w czerwcu 1914 roku , mogliśmy się dowiedzieć, że uprawiano wtedy takie dyscypliny jak: ćwiczenia na drążku i poręczach, rzut kamieniem, skok w dal, podnoszenie ciężarów oraz współbiegi.

Medal na igrzyskach

Koniec wieku XIX w kontekście sportu był momentem przełomowym, a to ze względu na fakt reaktywacji Igrzysk Olimpijskich, które zostały zorganizowane w 1896 roku w kolebce olimpiad, czyli Atenach. W trakcie tej historycznej imprezy sportowej miał miejsce kościerski akcent, którym było wywalczenie medalu olimpijskiego przez pochodzącego z Kościerzyny - Gustava Felixa Flatowa. Warto też wspomnieć, że schyłek XIX stulecia zbiegł się z powstaniem jednego z pierwszych na Pomorzu gniazd „Sokoła”.

Przypomnijmy, że „Sokół”, był stowarzyszeniem, które funkcjonowało na gruncie polskim, a powstało w 1866 roku we Lwowie wśród młodzieży studenckiej promującej kulturę fizyczną, która była też integralnym elementem kształtowania postaw obywatelskich i narodowych. Organizacja ta od lat 80. XIX wieku, coraz szybciej rozszerzała swoją działalność w szeregach społeczeństwa polskiego, któremu przyszło żyć pod obcym zwierzchnictwem. 

Jeśli chodzi o kościerskie gniazdo „Sokoła”, to rozpoczęło ono swoją działalność w lutym 1896 roku, a inicjatorami jego powołania byli Jan Sojecki i Antoni Świeczkowski. Na początku swojego istnienia liczyło 17 członków, jednak z końcem roku było już ich prawie 50.

Sport pobudzał tożsamość narodową

- Celem powstania organizacji w Kościerzynie była chęć pobudzenia poczucia polskości i odrębności narodowej wśród młodzieży. To było szczególnie ważne w obliczu coraz bardziej intensywnego procesu germanizacji ze strony państwa niemieckiego. Powstanie „Sokoła” zbiegło się w tym czasie z zakładaniem w kaszubskich miastach i wsiach polskich towarzystw o charakterze ekonomicznym religijnym i kulturalnym. Z kolei członkowie „Sokoła” przede wszystkim realizowali swoje cele poprzez konsekwentne prowadzenie ćwiczeń gimnastycznych, organizowanie gier i zabaw ruchowych, a także letnich wycieczek i kolonii. Członkowie organizacji natrafiali na opór ze stron władz niemieckich, w efekcie czego musieli na pewien czas zaprzestać swojej aktywności. Wznowienie działalności „Sokoła” nastąpiło 1912 roku – wyjaśnia dr Krzysztof Jażdżewski, dyrektor Muzeum Ziemi Kościerskiej w Kościerzynie.

Jak dodaje dr Jażdżewski, na czele tej organizacji stanęli: Franciszek Biedowicz, Stanisław Sojecki, Bronisław Chrzan i Władysław Sochaczewski. Warto też zaznaczyć, że w 1912 do reaktywowanego gniazda zapisało się ponad 20 osób, a 12 z nich realizowało systematyczne ćwiczenia dwa razy w tygodniu.

Niestety, wznowiona działalność nie trwała zbyt długo, ponieważ przeszkodził ją wybuch I wojny św. Tuż po jej zakończeniu, pod koniec grudnia 1918 roku, ponownie doszło do reaktywacji „Sokoła”. Tym razem zapisało się do niego ponad 120 osób, a na czele organizacji stanął Andrzej Głazik. „Sokół” szczególnie intensywnie zaczął działać od 1920 roku, czyli w momencie, gdy do odradzającej się Rzeczpospolitej włączono Pomorze Gdańskie, a co za tym idzie także Kościerzynę. Wówczas utworzono Związek Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce. Kościerskie gniazdo weszło w skład I Gdańskiego Okręgu Pomorskiej Dzielnicy ZTG „Sokół”.

Kilka lat później Kościerzyna stała się stolicą Okręgu IX, a w jego skład wchodziły gniazda z Kościerzyny, Skarszew, Jaroszew oraz Wysina. Prezesem tego okręgu został Władysław Sochaczewski, który jednocześnie prowadził kościerską organizację. Dodajmy, że w 1922 roku gniazdo ufundowało oraz poświęciło swój sztandar.

Ciąg dalszy historii sportu na kościerskiej ziemi już wkrótce…

Fot. Ze zbiorów Muzeum Ziemi Kościerskiej w Kościerzynie

Autor niniejszego artykułu składa podziękowania dr. Krzysztofowi Jażdżewskiemu, dyrektorowi Muzeum Ziemi Kościerskiej za udostępnienie publikacji na temat historii sportu w Kościerzynie