Prawnik radzi: dla kogo renta socjalna

W nieodpłatnym Punkcie Porad Prawnych, obsługiwanym przez Kaszubski Instytut Rozwoju z/s w Kościerzynie mieszczącym się w Kościerzynie przy ul. Krasickiego 4, na przełomie stycznia - marca 2019 r. poruszano kwestie m.in. komu przysługuje prawo do renty socjalnej i jak ją uzyskać.

Prawo do renty socjalnej

Prawo do renty socjalnej reguluje Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz. U. 2018 r. , poz. 1340 ze zm.).

Zgodnie z przepisem art.4 ust.1 pkt 1 w/w ustawy prawo do renty socjalnej przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia, bądź w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Jak wynika z treści art. 15 pkt 1 tej ustawy, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio, m.in. art. 100 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U.2018 r. poz. 1270 z późn. zm.). W myśl tego ostatniego przepisu prawo do świadczeń powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia.

Nie ulega wątpliwości, że jednym z warunków do nabycia prawa do renty socjalnej jest uzyskanie pełnoletności, czyli ukończenie 18 lat (por. art. 10 § 1 k.c.).

Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej  wskazuje, iż warunkiem koniecznym jej przyznania jest istnienie całkowitej niezdolności do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia lub też w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Definicję niezdolności do pracy zawiera art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mający zastosowanie przy ustaleniu prawa do renty socjalnej   na podstawie art. 5 w/w ustawy.

Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej, stosowanym odpowiednio na podstawie art. 15 ustawy o rencie socjalnej , całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że pojęcia "całkowita niezdolność do pracy" i "naruszenie sprawności organizmu" w rozumieniu art. 4 ustawy o rencie socjalnej nie są tożsame i stany te mogą powstać w różnych momentach. Całkowita niezdolność do pracy, będąca przesłanką prawa do renty socjalnej, może powstać po upływie okresów wskazanych w art. 4 ust. 1 tej ustawy, ale dla nabycia prawa do renty socjalnej istotne jest, aby przyczyna naruszenia sprawności organizmu powodująca całkowitą niezdolność do pracy powstała nie później niż w okresach wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1-3 ustawy.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., w sprawie II UK 403/12, wyraził pogląd, że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy (art. 12 ust. 2 i art. 13 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu, jednakże legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (art. 4 ust. 2 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) nie jest równoznaczne ze spełnieniem przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 4 ustawy
z 2003 r. o rencie socjalnej ani z pojęciem "niezdolności do pracy" z art. 12 ust. 2 emerytalnej, dlatego też brak całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu tego ostatniego przepisu uniemożliwia przyznanie prawa do renty socjalnej  - w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej - właśnie od stwierdzenia takiej niezdolności.

W ocenie Sądu Najwyższego, w wyroku z 21 czerwca 2016r. , sygn. akt I UK 241/15 renta socjalna ma charakter świadczenia zabezpieczającego, a jej celem jest kompensowanie braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego ze względu na to, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy.