Mecenas Emilia Hirsz wyjaśnia jakie zmiany wprowadza specustawa o pomocy dla obywateli Ukrainy

Od 16 marca obywatele Ukrainy, którzy przekroczyli granicę ukraińsko-polską po 24 lutym br. mogą składać wnioski o nadanie numeru PESEL. Ten da im możliwość uzyskania świadczeń pieniężnych i zalegalizuje ich pobyt na terytorium Polski przez okres 18 miesięcy. O pomoc mogą wystąpić też osoby, które przyjęły pod swój dach uchodźców. Jakie jeszcze zmiany wprowadzona specustawa? Jej najważniejsze kwestie wyjaśnia mecenas Emilia Hirsz.

Legalny pobyt na terenie Polski

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, reguluje obecną sytuację prawną obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP bezpośrednio z Ukrainy w okresie od 24 lutego 2022r. Pobyt uznaje tych osób uznaje się za legalny przez 18 miesięcy.

Ze wsparcia przewidzianego ustawą będą mogły także skorzystać osoby nieposiadające obywatelstwa ukraińskiego, o ile są małżonkiem obywatela Ukrainy i przybyły na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy.

Wyjazd z Polski w tym czasie na okres powyżej jednego miesiąca pozbawia tego prawa do legalnego pobytu (chyba że obywatel Ukrainy ma takie prawo na innej podstawie).

Przepisów specustawy nie stosuje się do osób, które mają m.in zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta, zezwolenie na pobyt czasowy, status uchodźcy

Specustawa nie obejmuje także tych którzy  złożyli wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej bądź zadeklarowali chęć złożenia takiego wniosku, chyba że osoby te cofną wniosek   i wówczas ustawa będzie miała do nich zastosowanie.

Przedłużenie ważności wiz krajowych i innych dokumentów

Ustawa przedłuża także ważność dokumentów do dnia 31 grudnia 2022r. legalizujących pobyt obywateli Ukrainy , którzy wcześniej przebywali w Polsce (np. wiz krajowych czy zezwolenie na pobyt czasowy, a które to dokumenty straciły ważność po 24 lutego 2022r. Jednakże wiza krajowa w okresie przedłużenia okresu pobytu w Polsce nie uprawnia do przekroczenia granicy. Przedłużeniu z mocy prawa na okres 18 miesięcy ulega także ważność kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości obywatela Ukrainy oraz dokumentu zgody na pobyt tolerowany .

Rejestracja legalnego pobytu  

Rejestracja obywatela Ukrainy następuje przy przekroczeniu granicy do Polski .W przypadku, gdy wjazd obywatela Ukrainy nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej, jego pobyt na terytorium Polski będzie mógł być zarejestrowany w terminie 60 dni od dnia wjazdu na terytorium naszego kraju.

Nadanie numeru PESEL

W myśl nowych przepisów uciekający przed wojną obywatele Ukrainy mogą złożyć wniosek o nadanie numer PESEL.

Bez nadania tego numeru nie będzie można korzystać z pakietu świadczeń socjalnych wprowadzonych specustawą, a także zakładać działalności gospodarczej w Polsce.

Możliwość składania wniosków o PESEL nastąpi od dnia 16 marca 2022r. 

Ułatwienia dotyczące użyczenia lub najmu okazjonalnego lokalu

W przypadku użyczenia lokalu obywatelowi Ukrainy specustawa wyłączyła stosowanie przepisów o ochronie praw lokatorów i przepisy wprowadzone ustawą covidową, co oznacza zniesienie obostrzeń pandemicznych i ograniczeń dotyczących możliwości wypowiadania takich umów. Odnośnie umów najmu okazjonalnego zniesione zostały wymogi formalne przewidziane m.in. co do wskazania lokalu, do którego będzie mógł się wyprowadzić.

Świadczenie pieniężne dla osób, które zapewniły zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy

Każdemu, kto zapewnił obywatelowi Ukrainy zakwaterowanie i wyżywienie będzie przysługiwało świadczenie pieniężne nie dłużej niż za okres 60 dni. Okres wypłaty świadczenia będzie mógł być wydłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wysokość świadczenia zostanie określona w drodze rozporządzenia.

Wstępnie wiadomo, że ma ono wynosić 40 zł na osobę za dzień zakwaterowania i wyżywienia.

Ustawa zakłada w tym zakresie złożenie przez taką osobę oświadczenia, że nie otrzymał od obywatela Ukrainy dodatkowego wynagrodzenia za wyżywienia, w tym za najem mieszkania.

Pakiet świadczeń dla uchodźców z Ukrainy

Jednorazowe wsparcie 300zł

Obywatel Ukrainy, którego pobyt jest uznany za legalny oraz który został wpisany do rejestru PESEL otrzyma jednorazową pomoc pieniężną w wysokości 300zł na osobę.

Pakiet świadczeń socjalnych

Obywatelowi Ukrainy, który przebywa legalnie w Polsce i ma nadany PESEL przysługiwać będzie prawo do:

- świadczeń rodzinnych, (przy ustalaniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę nie będzie uwzględniany członek rodziny, który, zgodnie z oświadczeniem osoby ubiegającej się o te świadczenia, nie przebywa na terytorium RP),

1. świadczenia wychowawczego 500+ za pośrednictwem ZUS

2. świadczenia "Dobry start" 300zł w związku na rozpoczęcie roku szkolnego za pośrednictwem ZUS

3. Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego tj. 500zł miesięcznie na drugie i każde następne dziecko przez okres 2 lat lub 1000zł przez okres jednego roku. Jest to świadczenie dla rodziców dzieci w wieku od 12 do 35 miesiąca życia.  

4. dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna.

5. I inne zasiłki rodzinne oraz pomoc społeczna odpowiednio w trybie i na zasadach określonych w tych przepisach, w tym także świadczenie pielęgnacyjne przysługujące opiekunom niepełnosprawnych członków rodziny.

   Reklama

Dlatego, przy okazji występowania o nadanie numeru PESEL warto wyrazić zgodę na założenie profilu zaufanego. Umożliwi to składanie wniosków online. Istotne jest też to, że świadczenia te są wypłacane wyłącznie na rachunek bankowy, dlatego warto rozważyć założenie takie rachunku.

Wykonywanie pracy na terenie Polski

Obywatel Ukrainy jest uprawniony do wykonywania pracy, gdy jego pobyt jest tu legalny, jeżeli podmiot go zatrudniający powiadomi w terminie 14 dni od dnia podjęcia pracy, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego – praca.gov.pl, właściwy urząd pracy. Niewypełnienie tych warunków będzie oznaczać brak możliwości wykonywania pracy.

Dodatkowo obywatele Ukrainy przybyli po 24 lutego 2022r. będą mogli zarejestrować się jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy.

Obywatele Ukrainy przebywający legalnie w Polsce na podstawie specustawy albo ustawy o cudzoziemcach mogą prowadzić działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak obywatele polscy, pod warunkiem, że wystąpili o numer PESEL. Jeśli wygaśnie ich prawo do legalnego pobytu w Polsce, podlegają wykreśleniu z CEIDG.

Opieka zdrowotna

Każdy obywatel Ukrainy legalnie przebywający w Polsce ma zagwarantowany dostęp do publicznego systemu opieki zdrowotnej na tych samych zasadach co obywatele Polscy, a także do bezpłatnej pomocy psychologa.

Z bezpłatnej opieki zdrowotnej wyłączone zostało leczenie uzdrowiskowe i rehabilitacji uzdrowiskowej. Narodowy Fundusz Zdrowia zapłaci za każde świadczenie medyczne dla obywatela.

Z kolei Ukraińcy posiadający uprawnienia do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki lub położnej będą mogli otrzymać warunkową zgodę na wykonywanie zawodu w Polsce.

Edukacja obywateli Ukrainy w Polsce 

Ukraińscy uczniowie oraz studenci będą mogli kontynuować naukę w polskich szkołach oraz uczelniach. Dodatkowo osoby bez polskiego obywatelstwa, które posiadają wystarczającą znajomość języka polskiego, będą mogły otrzymać stanowisko pomocy nauczyciela w celu wsparcia uczniów, którzy nie znają polskiego. W szkołach będą mogły także zostać powołane dodatkowe oddziały, mające zapewnić edukację dla obywateli Ukrainy.

Ubezpieczenie OC graniczne

W Polsce zgodnie z przepisami każdy pojazd mechaniczny (samochód osobowy, motocykl lub ciężarówka) zarejestrowany poza Unią Europejską musi mieć wykupioną tzw. Zieloną Kartę, czyli dokument potwierdzający ubezpieczenie OC pojazdu w kraju jego rejestracji. Jeśli obywatel Ukrainy przekraczający granicę pojazdem nie ma Zielonej Karty, musi wykupić ubezpieczenie OC graniczne. Polskie towarzystwa ubezpieczeniowe oferują krótkoterminowe 30dniowe i nieodpłatne ubezpieczenie dla właścicieli pojazdów zarejestrowanych w Ukrainie.

Kancelaria Radcy Prawnego 

Emilia Hirsz
ul. Gdańska  10/1
83-300 Kartuzy