Na problemy z kolanami i stopami

Zniekształcenia kończyn dolnych w znacznym stopniu wpływają na statykę i postawę ciała. Powstają w wyniku asymetrii w budowie wyżej położonych odcinków ciała, przeciążeń pracą lub są wadami wrodzonymi albo powstają na skutek innych przyczyn.

Wyróżniamy następujące wady kończyn dolnych, dające się w początkowym stadium wyrównać:
- kolana koślawe
- kolana szpotawe
- stopa płaska
- stopa płasko-koślawa
- stopa wydrążona

Stopa opiera się o podłoże trzema punktami: guzem kości piętowej, pierwszą kością śródstopia, piątą kością śródstopia. Kości znajdujące się między tymi punktami tworzą sklepienia podłużne i poprzeczne. Jeśli tak opierające się o podłoże stopy nie są odchylone od osi całej kończyny, są to stopy prawidłowe. Oglądana w pozycji stojącej stopa ma od strony przyśrodkowej łagodny łuk, opierający się o podłoże piętą i palcami. Pięta widziana od tyłu jest przedłużeniem osi goleni. Jest prawie prostopadle ustawiona do podłoża. Palce zdrowej stopy są skierowane ku przodowi, ułożone wachlarzowato obok siebie - a nie ukośnie lub zachodzące na siebie. Odbicie takiej stopy, (ślad pozostawiony przez bosą, mokrą stopę ) wykazuje charakterystyczne wgłębienie po stronie przyśrodkowej. Stopę, w której doszło do obniżenia sklepienia podłużnego , nazywamy stopą płaską. Schorzenie to często występuje z równoczesnym odchyleniem osi pięty na zewnątrz: są to stopy płasko-koślawe. Występują również w połączeniu z koślawością kolan.

Kolana koślawe
Wada może być wrodzona lub nabyta. Najczęściej wyróżnia się: koślawość wrodzoną, pokrzywiczą, idiopatyczną, porażeniową, pozapalną, pourazową. W kolanach koślawych oś podudzia tworzy z osią uda kąt otwarty na zewnątrz, a kostki przyśrodkowe, przy wyprostowanych i zwartych kolanach, są oddalone od siebie o ponad 5 centymetrów. Za fizjologiczną koślawość uważa się odchylenie od osi przeciętnie 2-3 centymetrów, ale nie większą niż 5 centymetrów.

W koślawości kolan występują zmiany kostne (skrzywienie kości udowej lub piszczelowej, przerost w stawie kolanowym) i mięśniowo-wiązadłowe, w wyniku których istnieje predyspozycja do zwichnięcia rzepki. Jeśli wada jest silnie wyrażona po jednej stronie lub jest jednostronna po jednej stronie może wytworzyć się skolioza w odcinku lędźwiowym.

Kolana szpotawe
W tym zniekształceniu kończyny dolne są skręcone do wewnątrz, występuje nadwyprost w stawach kolanowych, mięśnie wewnętrznej strony kończyn dolnych ulegają skróceniu, a po stronie zewnętrznej nadmiernie rozciągają się. Oś podudzia tworzy z osią uda kąt otwarty do wewnątrz.

Stopa płaska (płaskostopie czynnościowe)
Stopa posiada niski lub obniżający się łuk podłużny, który jest wynikiem niewydolności układu mięśniowo-wiązadłowego. Przeciążenie stopy spotęgowane niewydolnością jej układu doprowadza do zniekształceń, bolesności oraz zaburzenia funkcji.

Płaskostopie jest jednym z bardziej powszechnych dolegliwości stóp. W młodszym wieku szkolnym nie musi dostarczać bodźców bólowych, jednak zaniedbanie i brak korektywy może nieść odległe, negatywne skutki.

Stopa płasko-koślawa
Dzieci o stopach płasko-koślawych skarżą się na szybkie męczenie, bóle stóp i łydek. Chód ich jest ciężki, nieelastyczny, obuwie wykrzywione, wykoślawione, obcasy zdarte od strony wewnętrznej. Na skutek obniżenia sklepienia i koślawości, głowa kości skokowej wysuwa się i tworzy wypukłość ku stronie wewnętrznej. Ślad odciśniętej stopy ukazuje wypukłość po stronie wewnętrznej.

Rodzice często nazywają tę wypukłość guzem i są tym zaniepokojeni i udają się z dzieckiem do lekarza. W przypadkach zaawansowanych może powstać skrócenie i przykurcz mięśni strzałkowych oraz wiązadeł na zewnętrznej stronie stopy, a także przykurcz ścięgna mięśnia trójgłowego łydki. Powoduje to ograniczenie ruchomości stopy, a szczególnie ruchu obracania - supinacji. W późniejszym okresie ograniczone są ruchy palców i utrata możliwości "resorowania" chodu. W miarę postępu zniekształceń narastają dolegliwości bólowe. Trudności w dopasowaniu obuwia co powoduje otarcia na skórze stopy, a czasem bolesne odciski i modzele. Stopy męczą się nawet przy niewielkim wysiłku, bolą, a w miarę upływu lat, gdy do powyżej opisanych zmian dojdą zmiany zwyrodnieniowe w układzie kostnym i zaburzenia w krążeniu - powstaje duże ograniczenie sprawności stopy.

Stopa szpotawa
Jest odwrotnością stopy płasko-koślawej. Charakteryzuje się skręceniem pięty do wewnątrz i oparciem jej na krawędzi zewnętrznej.

Stopa wydrążona
Zniekształcenie charakteryzuje się nadmiernym wysklepieniem, w odcinku między guzem a głowami kości śródstopia, przy równoczesnym skróceniu tego odcinka. Nadmiernemu wysklepieniu stopy towarzyszy szponowate ustawienie palców i skrócenie rozcięgna podeszwowego. Zniekształcenie powoduje skrócenie stopy. Przyczyną tej wady są anomalie w obrębie dolnego odcinka rdzenia kręgowego oraz zaburzenia równowagi mięśniowej. 

Zdrowe stopy są ważnym elementem zdrowia całego organizmu. Stopy chore, zniekształcone utrudniają poruszanie się, sprawiają ból i wpływają na zmęczenie.

Nierówność kończyn dolnych
Nierówność kończyn dolnych jest poważną wadą organiczną, zaburzającą funkcjonowanie całego narządu ruchu. Dla pacjenta, skrócenie kończyny jest problemem nie tylko kosmetycznym, ale także psychologicznym. Wyrównanie skrócenia za pomocą odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego (wkładka, but lub aparat) zmniejsza wprawdzie negatywne skutki statyczne, równocześnie jednak powoduje łatwiejsze dostrzeganie tej wady przez otoczenie. Według obecnego stanu wiedzy nierówność kończyn dolnych stanowi poważny problem czynnościowy i wpływa negatywnie na rozwój i motorykę całego narządu ruchu.
Nierówność kończyn dolnych może być rzeczywista (strukturalna), spowodowana skróceniem lub wydłużeniem jednej z kończyn, oraz czynnościowa, spowodowana najczęściej utrwalonym skośnym ustawieniem miednicy lub przykurczami w stawach, zwłaszcza biodrowych.

Reasumując zaniedbania lub przeoczenia drobnej wady stopy u małego dziecka - u dorosłego skutkuje dużym bólem i niesprawnością w chodzeniu. Warto więc zauważając powyżej przytoczone nieprawidłowości udać się do lekarza ortopedy w celu jak najwcześniejszego zapobiegania lub leczenia powstającej wady. Dobrze dobrana wkładka ortopedyczna i odpowiednie ćwiczenia wykonywane systematycznie są w stanie zapobiec lub wyleczyć całkowicie zauważoną wcześnie wadę.

nadesłane/Anna Czaja