Prawnik radzi: Jakie roszczenia przysługują osobom pośrednio poszkodowanym w wypadku drogowym?

W poprzednim artykule wskazane zostały roszczenia przysługujące osobom bezpośrednio poszkodowanym w wypadku drogowym. W tym artykule przybliżone zostaną roszczenia przysługujące osobom pośrednio poszkodowanym, czyli takim, które doznały szkody w wyniku śmierci osoby bezpośrednio poszkodowanej w wypadku. Do roszczeń tych należą roszczenia: o zwrot kosztów leczenia oraz pogrzebu, o rentę, o odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, o zadośćuczynienie za śmierć osoby najbliższej.

Zgodnie z art. 446 § 1 k.c. "Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł". Tak więc podmiot zobowiązany do naprawienia szkody zobowiązany jest zwrócić nie tylko wszelkie wydatki poniesione na leczenie osoby bezpośrednio poszkodowanej od chwili wypadku do chwili śmierci, ale również zwrócić koszty pogrzebu na które składają się koszty: organizacji ceremonii pogrzebowej, zakupu kwiatów, opłacenia miejsca na cmentarzu, ofiary dla duchowego, organizacji stypy, zakupienia odzieży żałobnej dla rodziny, wystawienia pomnika. Warto podkreślić, że zwrot kosztów pogrzebu przysługuje w pełnej wysokości także w przypadku otrzymania zasiłku pogrzebowego z ZUS.

Śmierć członka rodziny w wypadku najczęściej pociąga za sobą także utratę środków na bieżące utrzymanie, które zmarły uzyskiwał pozostając w stosunku zatrudnienia albo prowadząc inną działalność zarobkową i regularnie dostarczał innym osobom. Szkoda ta jest rekompensowana przed wszystkim rentą, która ma wyrównywać poszkodowanym utracone środki utrzymania, które dotychczas były dostarczane przez osobę zmarłą.

Stosownie do treści art. 446 § 2 k.c. osobą względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty. Na wysokość tej renty wpływ mają z jednej strony możliwości majątkowe i zarobkowe zmarłego, a z drugiej strony potrzeby poszkodowanego. Świadczenie to powinno być wypłacane przez cały czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego (np. w przypadku dzieci zmarłego będzie to czas konieczny do ukończenia nauki i usamodzielnienia się). Ponadto takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Z sytuacją taką możemy mieć do czynienia gdy dana osoba nie jest biologicznym dzieckiem zmarłego, ale zmarły pozostawał w związku małżeńskim z rodzicem tego dziecka i dostarczał środków utrzymania zarówno swojemu małżonkowi, jak i jego dziecku.

Nie wszystkie szkody w sferze majątkowej mogą być zrekompensowane rentą. Dlatego też
art. 446 § 3 k.c. przewiduje, że można przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Świadczenie to ma na celu wyrównanie tych wszystkich uszczerbków majątkowych związanych ze śmiercią osoby bliskiej, które trudne są do ścisłego i precyzyjnego wyliczenia, ale których niewątpliwie doznaje osoba najbliższa i które rzutują na przyszłość osoby poszkodowanej. Odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej może rekompensować znaczną różnicę pomiędzy zarobkami osoby zmarłej i osoby najbliższej, która prowadzić może do obniżenia dotychczasowego poziomu życia poszkodowanego.

Art. 446 § 4 k.c. przewiduje możliwość żądania przez najbliższych członków rodziny zmarłego w wypadku odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Na wysokość należnego zadośćuczynienia wpływ na szereg czynników dotyczących zarówno osoby zmarłej, jak i uprawnionej do zadośćuczynienia, zaś do najważniejszych należą: rodzaj i intensywność więzi łączących pokrzywdzonego ze zmarłym, rodzaj i długotrwałość następstw śmierci osoby bliskiej, wiek poszkodowanego. O zaliczeniu danej osoby do kręgu najbliższych członków rodziny zmarłego nie decyduje wyłącznie powiązanie wynikające z pozostawania w związku małżeńskim, bądź w stosunku pokrewieństwa ze zmarłym. Decydujące jest tu istnienie rzeczywistej relacji uczuciowej pomiędzy poszkodowanym, a zmarłym, co pozwala również na przyznanie zadośćuczynienia osobom pozostającym w trwałym związku nieformalnym.

W ostatnich latach sądy w swoim orzecznictwie stale dążą do poszerzania ochrony osób poszkodowanych. W uchwale 7 sędziów z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt III CZP 69/17 Sąd Najwyższy opowiedział się za możliwością przyznania zadośćuczynienia za krzywdę osobom najbliższym poszkodowanego, który na skutek czynu niedozwolonego doznał ciężkiego i trwałego uszczerbku na zdrowiu. Dotyczyć to może sytuacji w których osoba bezpośrednio poszkodowana w wypadku pozostaje w stanie śpiączki albo stanie wegetatywnym, przez co osoba dla niej najbliższa zostaje pozbawiona normalnej relacji z tą osobą i prowadzenia życia rodzinnego.

Adwokat Jakub Drapiński
www.adwokatdrapinski.pl