Prawnik radzi: Czy można odwołać darowiznę nieruchomości?

Pan Krzysztof w 2010 r. darował swojemu synowi Zenonowi nieruchomość. W celu przekazania nieruchomości strony zawarły wymaganą przez przepisy umowę w formie aktu notarialnego. Do 2017 r. ich stosunki układały się bardzo dobrze, natomiast w ostatnim czasie uległy znacznemu pogorszeniu. Pan Krzysztof zastanawia się, czy w tej sytuacji istnieje możliwość, która zezwoliłaby mu na odwołanie darowizny, której dokonał w 2010 r.?

Odpowiedź na zadane pytanie uzależniona jest od ustalenia co doprowadziło do powstania konfliktu pomiędzy panem Krzysztofem, a panem Zenonem.

Zgodnie z art. 898 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 j.t. z późn. zm.) [dalej: k.c.] darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

W celu odpowiedzi na pytanie czy pan Krzysztof może odwołać darowiznę konieczne jest ustalenie, czy Pan Zenon dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. W przepisie tym chodzi przede wszystkim o takie zachowania, które wystąpiły już po zawarciu umowy darowizny, nie wcześniej. Pojęcie "rażącej niewdzięczności" natomiast jest bardzo nieostre. Jak zauważył Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 15 maja 2015 r. o sygn. I ACa 1705/14 niewdzięcznym jest takie zachowanie obdarowanego, które jednocześnie będzie niewłaściwe i krzywdzące dla darczyńcy.

Jednak samo niewdzięczne zachowanie nie wystarczy, aby uznać, że możliwym będzie odwołanie darowizny. Koniecznym jest ustalenie, że zachowanie to jest "rażąco niewdzięczne", toteż musi cechować się znacznym nasileniem złej woli tak, aby wyrządzić darczyńcy szkodę majątkową lub krzywdę. W w/w wyroku wskazano, że pod to pojęcie podpadają m.in. przestępstwa skierowane przeciwko życiu i zdrowiu, przeciwko godności i czci osobistej, a także przeciwko majątku darczyńcy. Zakresem pojęcia "rażącej niewdzięczności" objęte są również inne wrogie zachowania, które kierowane mogą być także wobec osób trzecich, ale bliskich wobec darczyńcy.

Zwrócić też należy uwagę na to, że za "rażącą niewdzięczność" nie będą uznane przykrości czynione impulsywnie, ale stanowiące jedynie zwykłą sprzeczkę rodzinną. Tak samo nie będzie można uznać za "rażącą niewdzięczność" zachowania, które stanowią jedynie odpowiedź na prowokacje darczyńcy.

Aby odwołać darowiznę pan Krzysztof powinien złożyć panu Zenonowi oświadczenie na piśmie. Zwrócić jednak należy uwagę, że darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym pan Krzysztof dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Tak samo nie będzie można odwołać darowizny, jeżeli pan Krzysztof przebaczyłby synowi.

Jeżeli pan Zenon nie wyrazi zgody na odwołanie darowizny, pan Krzysztof w celu realizacji swoich roszczeń będzie musiał wystąpić z pozwem do sądu.

Adwokat Rafał Benkowski
www.adwokatbenkowski.pl