Prawnik radzi: Czym jest zachowek?

piątek, 21 grudnia 2018 r., 14:41
fot. nadesłane

Ojciec pana Jana zmarł w październiku 2018 r. Pozostawił po sobie testament, w którym do spadku powołał jego brata, a także matkę. Otrzymali oni cały majątek ojca pana Jana, który przedstawiał łączną wartość 300.000,00 zł. Pan Jan zgodnie z testamentem nic nie otrzymał. Czy przysługuje mu w tej sytuacji prawo do zachowku?

W testamencie spadkodawca może w sposób dowolny dysponować swoim majątkiem na wypadek śmierci. Często takie rozporządzenia mogą powodować pokrzywdzenie najbliższej rodziny dlatego też w prawie spadkowym występuje instytucja zachowku.

Uprawnienie do zachowku łączy się z bliską więzią rodzinną pomiędzy spadkodawcą a uprawnionym. Zgodnie z art. 991 § 1 k.c. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału. Wynika z tego, że osoby te są uprawnione do zachowku, jeżeli byłyby w danym stanie faktycznym powołane do spadku z mocy ustawy.

Roszczenie o zachowek stanowi żądanie skierowane do innej osoby o zapłatę określonej sumy pieniężnej. Wysokość ta co do zasady wynosi ½ wartości udziału spadkowego. Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się również spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili. Nie uwzględnia się jednak spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Nie dolicza się do spadku także darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak sytuacji, w której darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi natomiast nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa. Trzeba pamiętać także o tym, że zapis windykacyjny oraz darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli natomiast uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, na należny mu zachowek zalicza się również zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.

Aby obliczyć zachowek należy określić udział spadkowy, który stanowi podstawę do obliczenia zachowku. Po ustalenia udziału, w jakim uprawniony byłby powołany do spadku z ustawy, mnoży się go przez 2/3, jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni, a w pozostałych sytuacjach - przez ½. Otrzymany wynik to udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2004 r., sygn. akt II CK 444/02). Następnie należy ustalić tzw. substrat zachowku. Wymaga to określenia czystej wartości spadku, która stanowi różnicę pomiędzy wartością wszystkich praw należących do spadku, a sumą długów spadkowych, z pominięciem długów wynikających z zapisów i poleceń. Po określeniu czystej wartości spadku dolicza się do niej wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę.
Roszczenie o zapłatę zachowku przedawnia się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

Wynika z powyższego, że panu Janowi przysługuje roszczenie o zapłatę, które może skierować do brata oraz matki. Wysokość przysługującego mu zachowku wynosi łącznie 25.000,00 zł, albowiem jest on osobą dorosłą, zdolną do pracy. W sytuacji, w której byłby małoletni lub trwale niezdolny do pracy byłaby to kwota w wysokości 33.333,33 zł.

Adwokat Rafał Benkowski
www.adwokatbenkowski.pl

DODAJ KOMENTARZ
Zamieszczając tu swój komentarz bierzesz za niego pełną odpowiedzialność. Wyrażając swoje zdanie, uszanuj proszę poglądy innych - komentuj, ale nie obrażaj! Redakcja portalu Koscierski.info zastrzega sobie prawo do ingerowania w treść komentarzy lub ich usuwania, jeżeli nie będą zgodne z tematem, zasadami współżycia społecznego lub będą naruszały normy prawne i obyczajowe. Jeżeli uważasz, że komentarz powinien zostać usunięty - wypełnij formularz, który pokazuje się po kliknięciu na dzwonku pod treścią danego komentarza.